تبلیغات 
نگاهی به نقش صوت در جهان درون
"و در ابتدا کلمه بود . و خداوند جهان را از کلمه آفرید و از صوتی ویژه خلق کرد. آوایی مقدس، که آهنگ جهان بود و جهان، همآهنگ با آهنگ کلمه بود و همه چیز موزون مینمود. و جز آوای کلمه چیزی به گوش نمیرسید. همه هستی و هست، با صوت کلمه به رقص آمد و همآوا گشت و بیوقفه کلمه را میخواند...".
اصوات، جهان ما را در بر گرفتهاند و این درحالی است که اغلب ما نسبت به مفهوم آنها و تأثیری که بر ابعاد باطنی ما دارند بیتوجهیم. جهان ما، جهان اصوات است و لازم است اکنون که در حال تجربه این جهان و کیفیتهای آن هستیم، مفهوم و معنای اصوات این جهان را هرچه کاملتر شناخته و الگوهای بنیادین آن را درک کنیم. البته چنین کاری برای انسان این عصر، بسیار دشوارتر از روزگاران کهن است چراکه از حدود سه قرن پیش با شروع انقلاب صنعتی، زمین، آرامش طبیعی خود را از دست داد و همهجا پُر شد از همهمه و سروصدای درهم و آشفتهی ناشی از کارکرد ماشینها و دستگاههای صنعتی. اینگونه بود که ما از صداهای طبیعی جهان به دور افتادیم و ذهن ما توجه به مفهوم نهفته در اصوات را در پس شلوغیها و آشفتگیها نادیده گرفت و به فراموشی سپرد. اکنون حتی زیرِ دریاها نیز پُر از سر و صداست. این درحالی است که در روزگاران قدیم، تنها صداهایی که در زمین طنینانداز میشد، اصوات برخاسته از دل طبیعت بودند، صداهایی که در پسِ هریک، معنا، مفهوم و انرژی خاصی نهفته بود. به همین دلیل نیز تأثیرات باطنی اصوات طبیعت از دوران کهن برای انسان، شناخته شده بود.
بهطور کلی باید گفت که آنچه عموماً در مورد اصوات میشناسیم و تجربه میکنیم، تنها بخش کوچکی است از اصواتی که در جهان وجود دارد. امواج "فراصوت"(1) و "فروصوت" (2) نمونههایی از این اصواتاند. ما مستقیماً توانایی دریافت چنین اصواتی را نداریم ولی موجوداتی در زمین وجود دارند که این صداها را میشنوند و از طریق آنها با همدیگر و با محیط پیرامون خود ارتباط برقرار میکنند (نمونه آشنایی از این موجودات، دلفینها و خفاشها هستند.)در واقع باید گفت که محیط طبیعی زمین ممّلو از چنین اصواتی است که هر یک، نشانهها و مفاهیم خاصی را در دل دارد. بهعنوان مثال، شواهد و مطالعات علمی چند سال اخیر حاکی از آن است که پدیدههایی نظیر شفقهای قطبی (نورهای شمالی) و یا حتی زمینلرزه، هریک الگوی فروصوتی خاص خود را دارند و برخی از گونههای حیوانات، قادر به تشخیص این الگوها هستند.
اما اصوات طبیعی، منحصر به اصوات زمینی نیست چراكه اینك اخترفیزیکدانان، موفق به شناسایی و ثبت اصواتی شدهاند که از اعماق کیهان منتشر میگردند. هر یک از این اصوات کیهانی دارای الگوی ارتعاشی خاصی است، برخی همانند یک طنین دامنهدار هستند، برخی مانند صدای قلب، حالت ضربانی دارند و غیره. یکی از شگفتانگیزترین اصواتی که منشأ فرازمینی دارد، صوتی است که از آن با نام "آوای آفرینش" یاد میشود. این آوای کیهانی یکی از اسرارآمیزترین پدیدههای جهان است. فیزیکدانها دریافتهاند که در زمان آفرینش جهان، این آوا، تمامی جهان را در برگرفت. این صدای کیهانی، اولین صدایی بود که در جهان ما طنینانداز شد و هنوز هم پس از گذشت میلیاردها سال، طنین آن در سرتاسر کیهان گسترده است. همانطور که بیان شد، این صدا با تمامی اصوات دیگر جهان تفاوت دارد، چراکه هرصوتی در جهان از منبع خاصی منتشر میشود و هرچه از منبع مزبور دورتر شویم، صدا را ضعیفتر دریافت خواهیم کرد اما آوای آفرینش، صدایی فراگیر و بدون مرکز است که در تمامی هستی گسترده شده و از تمامی نقاط کیهان نیز با شدت یکسان قابل دریافت است. به عبارتی هیچ تفاوتی نمیکند که در کجای جهان باشیم، چه در زمین و چه در دوردستترین کهکشان میتوان این انعکاس کیهانی، این نخستین صدای جهان را با شدتی یکسان دریافت نمود. اخترفیزیکدانان این صدای آغازین را "صدای زمینهی کیهانی"(3) نامیدهاند. برای بهتر شنیدن این صدا لازم است از همهمههای زمینی دور شویم و به آسمان برویم. در آنجاست که بهتر از هرجای دیگر میتوان به این آوای کیهانی گوش سپرد. به همین دلیل نیز فیزیکدانها برای مطالعهی این صدای کیهانی، ماهوارههایی را به فضا ارسال میکنند تا دقیقتر بتوانند این آوای اسرارآمیز هستی را مطالعه کنند. شواهد علمی حاکی از آن است که اسرار بسیاری در مورد آفرینش جهان در دلِ این صدا نهفته است، و حتی اسراری در مورد آنچه پیش از آفرینش به وقوع پیوسته و همینطور اسرار جهانهایی که در ابعاد دیگر هستی خارج از ابعاد جهان ما پنهان هستند.
بهطور کلی میتوان گفت که صوت، پُلی است مابین جهان درونی و بیرونی. ما به کمک صدا در جهان بیرونی با همدیگر ارتباط برقرار میکنیم و بدین ترتیب صدا، نقش واسطهای را مابین ما (جهان درونی ما) در جهان بیرونی ایفا میکند. به عبارتی میتوان گفت که صوت، یکی از ابزار ارتباطی ارواحی است كه (به شكل انسان، حیوان و...) این جهان را تجربه میکنند. وقتی آوای یک مرغ غواص در فضای مِه گرفتهی دریاچه طنینانداز میشود و ما آن را میشنویم، درواقع درون ماست که با همدیگر ارتباط میگیرد. بدین ترتیب، آگاهی مرغ غواص در درون ما طنینانداز میگردد. همینطور وقتی به صدای ریزش آبشار گوش میدهیم، نوعی ارتباط درونی مابین ما بر قرار میشود.
اهمیت صوت در مقولهی ارتباط روحی در این جهان به حدی است که هنگام برقراری ارتباط روح هستی با روح فردی (زمانی که در حال تجربه این جهان است) که مهمترین رویدادی است که ممکن است در این جهان بهوقوع بپیوندد، غالباً این ارتباط با حس درونی صدا همراه است، صدایی نظیر وزش باد و . . . .
درواقع میتوان گفت که هر صدایی در جهان ما، حامل نوعی آگاهی است. این آگاهی از هستی و ارتعاشات درونی منبع صدا منتشر میشود و به همین دلیل نیز گوش کردن به اصوات جهان میتواند سطح آگاهی انسان را تغییر دهد. معلمین باطنی با شناخت عمیقی که نسبت به الگوهای صوتی جهان دارند به خوبی از این قدرت نهفته در صدا استفاده میکنند. به عنوان مثال، شمنها با نواختن مستمر طبل میتوانند سطح آگاهی افراد را از سطح آگاهی معمول به سطوح برتر آگاهی جابهجا کنند. مشابه چنین کاری در معابد تبتی نیز انجام میگیرد. درواقع به نظر میرسد که الگوی انعکاسی صوت، قدرت نفوذ به جهان درون را دارد. در مثال ذکر شده، صدای طبل که در بدنه بزرگ و تهی آن منعکس میگردد دارای چنین قابلیتی است. معمولاً طبل را با تناوب یکنواخت و فواصل زمانی منظم و نه چندان کوتاه (خصوصاً در تبت) به صدا در میآورند و بدین ترتیب صدای هر ضربه با انعکاس طولانی خود، به خوبی در درون نفوذ میکند و با تکرار متناوب و طولانی خود (که بعضاً به بیش از یک شبانهروز نیز میرسد) منجر به تغییر سطح آگاهی میگردد. از همین الگوی تناوبی صدا در مانتراها هم استفاده میشود. اگر به الگوی صوتی مانتراها دقت کنیم (هرچند شاید معانی آنها را ندانیم و یا اصولاً معانی شناخته شدهای نداشته باشند)، همین ویژگی تناوبی را به خوبی در همه آنها مشاهده خواهیم کرد: تکرار یکنواخت واژهای با آهنگ مشخص.
به عنوان مثالی دیگر باید گفت که از روزگاران کهن، بسیاری از معابد را طوری میساختند که صدا در درون آن منعکس شود. این انعکاس، بر میزان تأثیرگذاری باطنی صوت، بسیار مؤثر است. گورجیف (4) در کتاب مشهور خود با نام "ملاقات با مردان برجسته" از نوعی مراسم آیینی سخن میگوید که در آن، خوانندگان در موقعیتی مابین کوهها آواز میخواندند. در این میان، برخی این توانمندی را داشتند که با صدای خود، بیشترین انعکاس را در میان فضای کوهستان ایجاد کنند و ظهور این توانمندی، نشانهای از برتری خواننده بود. نمونه آشنای دیگر استفاده آیینی از انعکاس صوت را میتوان در یکی از مساجد زیبای شهر قدیمی اصفهان مشاهده کرد. در این شاهکار معماری، کانون انعکاس در زیر گنبد اصلی واقع است و هفت بار انعکاس کامل صوت، نشان دهندهی شناخت و تسلط فوقالعاده طراح آن به علوم ظاهری و باطنی بوده است.
موسیقی نیز نمونه دیگری است از تأثیر شگرف صوت بر سطوح باطنی انسان. هرچند ریشههای موسیقی بر ما پوشیده است اما میدانیم که موسیقی یکی از کهنترین هنرهای انسانی است که همواره جزئی از زندگی او بوده و در مراسم آیینی تمامی فرهنگها به طور مؤثری از آن استفاده میشده است. شاید بتوان گفت كه الگوهای صوتی در موسیقی اساساً از نوعی الگو و نظم عددی بهره میگیرند چراكه در موسیقی، نسبت عددی فرکانس اصوات اصلی از قوانین خاصی تبعیت میکند. بنابراین شاید بتوان ریشههای موسیقی را در نوعی عرفان عددی و دانش سرّی اعداد جستجو نمود. گفته میشود که فیثاغورث یکی از بنیانگذاران این عرفان عددی بوده است بازهم از قدرت تأثیرگذاری موسیقی او افسانههایی بر سر زبانهاست.(5)
از قدرت صوت و موسیقی حتی در تأثیرگذاری بر حیوانات نیز استفاده میشود. نمونه جالب آنرا میتوان در یکی از دوردستترین نقاط جهان یعنی درمیان صحرانشینان گوبی(6) در مغولستان یافت. زندگی این صحرانشینان وابسته به شترهایشان است و شترها عملاً بخشی از خانواده محسوب میشوند. اما در میان شترها، ویژگی خاص و عجیبی وجود دارد. به عنوان مثال، وقتی شتری به دلیلی مثلاً حملهی گرگها فرزند کوچکش را از دست میدهد، از شدت ناراحتی از غذا خوردن اجتناب میکند که نهایتاً منجر به مرگ شتر میشود. اما در میان این صحرانشینان، موسیقیدانانی وجود دارند (که تعدادشان بسیار اندک است) که با قدرت سحرآمیز موسیقی، قادر به تغییر حالت درونی شترها هستند و آنها را به زندگی بازمیگردانند.
اما گذشته از الگوهای عددی صوتی (که به شکل موسیقی متجلی میشوند)، ویژگیهای جالب دیگری نیز در مورد صوت وجود دارد. یکی از این ویژگیها موضوع همارتعاشی و هماهنگی صوتی است که در فیزیک نیز بهطور گستردهای مورد مطالعه قرار گرفته است. فیزیکدانها به این مسئله پی بردهاند که هر جسمی در جهان ما دارای مجموعهای از ارتعاشات طبیعی است. این ارتعاشات طبیعی درواقع، از مشخصات خاص هر جسم محسوب میشوند. نکته جالب در اینجاست که صدایی که هر جسم میتواند از خود تولید کند (مثلاً صدای حاصل از ضربه زدن به یک ظرف بلورین)، وابسته به همین ارتعاشات طبیعی آن جسم است. اما جالبتر از همه آن است که بیشترین میزان جذب صدا در هر جسم، مربوط به اصواتی است که با ارتعاشات طبیعی آن جسم، همآهنگ باشند. به عبارت دیگر، همآهنگی، مهمترین شرط لازم برای نفوذ صدا به درون اجسام است. درواقع میتوان گفت که همآهنگی صوتی و ارتعاشی شناخته شده در حوزه فیزیک، خود سطحی از تجلی یک همآهنگی فراگیر در هستی است. در حالت وقوع هماهنگی، میزان انتقال، نفوذ و جذب انرژی از منبع ارتعاش به شخص دریافتکننده به بیشترین مقدار خود رسیده و ارتباط میان آنها کامل میشود.(7)
قدرت خارقالعادهی کلام نیز نمود دیگری است از اهمیت فوقالعاده صوت. وقتی ارتعاشاتی از حوزههای ظریفتر درونیما (نظیر ارتعاشات ذهنی و...) نیرو میگیرند، به ارتعاشات صوتی تبدیل شده و در جهان بیرونی منتشر میگردند، از قدرت شگفتانگیزی برخوردار هستند، قدرتی مانند قدرت کیمیاگری و حتی آفرینندگی...
پینوشت:
1- Ultrasonic
2- Infrasonic
3- Cosmic Background Radiation
4- G. I. Gurdjieff
5- همگی ما قدرتهای شگرف تأثیرگذاری موسیقی را تجربه کردهایم. متأسفانه از این قدرت به شکل منفی و مخرب هم استفاده میشود که نمود آن، موسیقیها و گروههای موسیقی شیطانی و شیطانپرستی است. در این نوع موسیقی معمولاً از اصوات به شیوهای آنارشیستی و پر از هرج و مرج و بینظمی محض استفاده میشود که فاقد هرگونه تناسب و هماهنگی است. نوع صداهای بکار رفته نیز اغلب صداهای خفه، تند و خشک است یعنی دقیقاً بر خلاف الگوی اصوات طبیعت که نرم و دامنهدار هستند.
6- صحرای گوبی (Gobi) در بخش جنوبی مغولستان و شمال چین، سردترین و یكی از بزرگترین صحراهای جهان محسوب میشود.
7-"دعا" یکی از روشهایی است که به کمک آن انسان میتواند به سوی تحقق این هماهنگی برتر نزدیکتر شود.
منبع: نشریهی علوم باطنی، شمارهی 4و5
تنظیم و گردآوری توسط : ناوال
